Kategori: Makaleler

Giriş: İnsan Davranışlarının Merakıyla “Sağlık Memuru Hemşire mi?” Sorusuna Yaklaşmak İnsan davranışlarının ardındaki bilişsel ve duygusal süreçleri merak eden biri olarak sık sık “unvanlar bizim düşünce ve his dünyamızda nasıl anlam kazanır?” diye düşünürüm. Bir sağlık çalışanına “hemşire” ya da “sağlık memuru” dediğimizde aklımıza ne gelir? Bu basit gibi görünen soru, bilişsel, duygusal ve sosyal psikoloji perspektifinden ele alındığında şaşırtıcı derinlikler sunar. Bu yazıda, duygusal zekâ, sosyal etkileşim ve kimlik süreçlerine odaklanarak bu mesleki tanımlama sorununu inceliyoruz. Bilişsel Psikoloji Perspektifi: Etiketlerin Zihinsel Temsili Etiketler ve Kavramsal Çerçeveler Bilişsel psikolojide, kavramlar zihnimizde şemalar ve kategoriler şeklinde temsil edilir. “Hemşire” ve “sağlık…

Dünya Yüzeyinin Dörtte Biri: Toprağın, İnsanlığın ve Eşitsizliğin Katmanları Dünya yüzeyinin dörtte biri, her ne kadar çoğumuzun aklında “toprak” ya da “kara” olarak yer etse de, aslında çok daha derin ve çok daha karmaşık bir kavramın parçasıdır. İnsanlar, tarih boyunca bu toprak üzerinde kendi medeniyetlerini inşa etti, savaşlar yaptı, kültürel değerler oluşturdu ve en nihayetinde bu bölgeyi şekillendirdi. Ancak, bu “toprak” sadece fiziksel bir alan değildir. Aynı zamanda toplumsal yapılar, kültürel normlar ve güç ilişkilerinin de merkezi bir noktasını temsil eder. Dünya yüzeyinin dörtte biri, bir anlamda insanlık tarihinin, eşitsizliklerinin ve toplumsal adalet mücadelesinin de somut bir göstergesidir. Peki, dünya…

Ayrışma Nedir Sosyolojide? Bazen gündelik hayatımızda o kadar hızlı hareket ediyoruz ki, farkında olmadan toplumdan ayrıldığımızı bile anlamıyoruz. Ama işin özü şudur: Ayrışma, sadece gruplar arası anlaşmazlıklar ya da farklılıklar değil; aslında toplumun içinde hepimizin birer “mini izole alanlar” yarattığı bir durum. Neyse ki ben de bu yazıyı yazarken şunu fark ettim: Aslında sosyoloji konusunda kafa patlatırken, sadece toplumdan değil, bazen kendi içimden bile ayrıştığımı hissediyorum! İzmir’de arkadaşlarım bana “Hadi gel, bu akşam sahilde buluşalım,” dediğinde, içimdeki sosyolog çıkıyor ve soruyor: “Peki, bu buluşma toplumsal bir ayrışma yaratır mı? Hangi sosyal sınıflar arasında? Neden herkes benimle aynı fikirde olmalı?” Evet,…

Kültürde Üreme Olmaması: Toplumsal Yapılar ve Bireyler Arasındaki Karmaşık İlişki Bir toplumun kültürünü anlamak, sadece tarihi olayları, gelenekleri veya normları incelemekle sınırlı değildir. Kültür, aynı zamanda bireylerin bir arada yaşarken kurduğu ilişkilerin, güç yapılarını, değer sistemlerini ve davranış biçimlerini de içerir. Bir kültürde üremenin olmaması, düşündüğümüzde oldukça çarpıcı ve derin bir kavram olarak karşımıza çıkar. Bu yazıda, kültürde üreme olmaması ne anlama gelir? sorusunu ele alarak, toplumsal normlar, cinsiyet rolleri, kültürel pratikler ve güç ilişkileri ile bu olgunun nasıl etkileşimde bulunduğunu irdeleyeceğiz. Bu konuya dair sorular sorarak, siz okurların kendi sosyolojik deneyimlerinizi keşfetmenize de olanak sağlamayı umuyorum. Kültürde Üreme Olmaması:…

Bir sabah, kafanızı kaldırıp bir obje ya da yapı üzerinde gözlerinizi gezdirdiğinizde fark edebileceğiniz şeylerden biri, pek çok nesnenin aslında belirli bir geometriye dayalı olarak şekillendiğidir. Mesela bir dondurma külahı ya da bir ağaç gövdesi, aslında bildiğimiz koni şeklinin basit bir örneğidir. Peki, bu şeklin hacmi nasıl hesaplanır? Kafamızda şekillerin nasıl oluştuğu ve onların fiziksel boyutlarını nasıl ölçebileceğimiz konularına dair bir soru belirdiğinde, bu sorular bazen sadece matematiksel hesaplardan çok daha fazlasını ifade eder. Koninin hacmini öğrenmek, bir yandan geometriye duyduğumuz ilgiyi artırırken, bir yandan da dünyayı daha dikkatli gözlemlememizi sağlayabilir. Geometri, aslında insanlık tarihinin en eski bilimlerinden biridir. Koniler,…

Gönlün Kalmasın Ne Demek? Siyaset Bilimi Perspektifinden Bir Yorum Bir insan birisine veda ettiğinde, dilinden dökülen “gönlün kalmasın” ifadesi, aslında basit bir iyi dilek değil, derin bir toplumsal ve psikolojik mesaj taşıyor olabilir. Bu tür ifadeler, bazen bizleri, toplumsal ilişkilerdeki gücü, güç dengesizliklerini, bireylerin birbirleriyle kurduğu bağları ve sistemlerin bizler üzerindeki etkilerini sorgulamaya iter. “Gönlün kalmasın” ne demektir? Bu basit ama derin anlamlı cümleyi siyaset bilimi çerçevesinde ele aldığımızda, yalnızca bireyler arası ilişkiler değil, aynı zamanda iktidar, meşruiyet, yurttaşlık ve katılım gibi büyük kavramlarla da bağlantı kurmamız gerektiğini keşfederiz. Söz konusu kavramlar, günlük yaşamımızda kulağa basit bir dilek gibi gelen…

Futbolun Top Çevirme Geleneği: Tarihsel Bir Perspektif Geçmişi anlamak, sadece geçmişin kendisini değil, aynı zamanda bugünü nasıl şekillendirdiğini de anlamamıza yardımcı olur. Birçok eylem ve gelenek, yüzyıllar boyunca evrilerek bizlere ulaşmış, bazen sadece bir anlam taşıyan bir hareket olarak kalmış bazen ise sosyal, kültürel ve sportif yapıları derinden etkilemiştir. Futbolun en temel öğelerinden biri olan top çevirme de işte bu tür geleneklerden biridir. Her ne kadar basit bir hareket gibi görünse de, futbolun tarihsel gelişimi içinde çok daha derin bir anlam taşıyan bu hareket, aynı zamanda toplumsal değişimlerin ve kültürel dönüşümlerin izlerini de yansıtır. Top Çevirmenin Başlangıcı: Futbolun İlk Yılları…

Veganlığı Kim Çıkardı? Antropolojik Bir Bakış Giriş: Kültürler Arası Keşif ve Empati Dünyanın dört bir köşesinde farklı kültürlerin izlerini sürerken, her toplumun benimsediği yaşam tarzı, inançlar ve ritüeller farklıdır. Bu çeşitlilik, insanların hayata bakışlarını, beslenme alışkanlıklarını, kimliklerini ve değerlerini şekillendirir. Birçok kültürde, yaşamı sürdürme biçimleri, doğa ile kurdukları ilişkiyi, diğer canlılarla olan bağlarını yansıtır. Beslenme, kültürlerin köklü ritüellerinden biridir ve bu konuda alınan kararlar, tarihsel, toplumsal ve ekonomik faktörlerle şekillenir. Bugün, giderek daha fazla insanın benimsediği veganlık, dünyadaki farklı kültürlerin beslenme ve hayvanlarla ilişkilerini nasıl dönüştürdüğünü sorgular. Ama veganlık gerçekten modern bir buluş mudur? Yoksa kökleri daha eski zamanlara mı…

Taşşak Kebabı: Felsefi Bir Düşünme Denemesi Giriş: Etik, Epistemoloji ve Ontoloji Üzerine Bir Soru Bir gün, sokakta yürürken bir grup insanın gülerek tartıştığına denk geldim. Konuları sıradan bir meseleydi: Taşşak kebabına ne denir? Bu, elbette bir yiyecek meselesi gibi görünüyordu, fakat işin içinde insanlık, kimlik ve kültür vardı. Neden böyle bir isim verilmişti? Ve neden insanlar, bazen yemeği, kültürel kimliklerini, hatta varoluşsal anlamlarını yansıtan bir simgeye dönüştürürler? Bir kavramın, bir yemeğin, veya bir kültürel uygulamanın anlamını sadece etik, epistemolojik ve ontolojik açıdan sorgulamak, onun toplumsal ve bireysel boyutlarına ışık tutmayı sağlar. Belki de, bir kebabın adı, aslında insanın neyi doğru…

Profilime Kim Bakmış Görebilir Miyim? Felsefi Bir Bakış Açısı Giriş: Gözetlenme ve Kimlik Üzerine Derin Sorular Bir gün, sosyal medya profilinize göz attığınızda, o an kimlerin içeriklerinizi incelediğini, paylaşımlarınızı beğendiğini, profilinizi ziyaret ettiğini öğrenebileceğiniz bir dünya düşündünüz mü? Bu sorunun ardında, toplum ve birey arasındaki ilişkiye, gizlilik ve şeffaflık arasındaki dengeye dair derin felsefi sorular yatmaktadır. Profilimize kimlerin bakabileceğini bilmek, sadece kişisel bir merak meselesi değil, aynı zamanda etik, epistemoloji ve ontoloji açısından önemli tartışmalara da açılabilecek bir kapıdır. Birçok sosyal medya platformu, kullanıcılarının profil bilgilerinin kimler tarafından görüldüğünü açıkça göstermezken, bazen gizlilik ayarları ya da şüpheli bir algoritmanın etkisiyle,…